Günlük Selenyum Dozu Ne Olmalı?

Selenyum, karaciğerimizin her gün üretmek zorunda olduğu 25 değişik selenoprotein için varlığı şart olan bir iz elementtir.

Selenyum vücudumuz için en gerekli iz elementlerden biri olarak tiroid sağlığı ile yakından ilişkili olduğundan eksikliğinin erken tespit edilerek giderilmesi; başta hipotiroidizm ve tiroid kanseri olmak üzere kalp-damar hastalıkları ve inme, karaciğer hastalıkları, fibrokistik meme hastalığı ve meme kanseri, ayrıca eklem hastalıkları, kısırlık ve Alzheimer hastalığı olmak üzere birçok hastalıktan koruma sağlayacaktır.

Selenyum ve İnsan Sağlığı

Selenyum çok küçük miktarlarda alınması gereken bir element olduğu için, insan sağlığında yeri olan bir “iz element” olarak kabul edilir.

İnsan bedeni iz elementleri düzenli olarak gıda, su veya hava yoluyla karşılamak zorundadır.

Selenyum elementi 1817 yılında keşfedilmiştir. Bu elementin insanoğlu için neler ifade ettiği 1957’ye kadar pek bilinememiş, önemi anlaşıldığında ise vazgeçilemez bir iz element olarak kabul edilmiştir.

Selenyum, bedenimizde hayati öneme sahip proteinlerin yapısına giren bir iz elementtir. Selenyum olmazsa bu proteinler üretilemez.

Selenyum hücrelerin korunması, tiroid hormonlarının sentezi ve işlevlerini yerine getirmeleri, bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi ve erkeklerde üreme işlevinin yerine getirilmesi için gereklidir.

Selenyum Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Selenyum eksikliğinde;

• Yorgunluk-halsizlik şikayetleri başlar
• Kafa dağınıklığı, zihni toparlayamamak, beyin sisi olarak tarif edilen zihinsel belirtiler görülür
• Saç rengi açılır, saçlar incelir ve seyrekleşir, saç dökülmesi başlayabilir
• Cilt solgunlaşır, incelir ve yer yer pullanmalar görülebilir
• Tırnak yapısının değişmesi, tırnak dibi beyazlaşması görülebilir
• Kas yapısının bozulmasına bağlı olarak kaslar zayıflar
• Kalp kaslarının zayıflamasına bağlı olarak kardiyak belirtiler görülebilir
• Tiroid bezlerinde hormon üretiminin azalmasına bağlı olarak hipotiroidi görülür
• Uzun süreli selenyum eksikliğinde karaciğer fonksiyonları bozulabilir
• Bağışıklık sisteminin zayıflamasına bağlı olarak sık sık grip/soğuk algınlığı belirtileri şeklinde hastalanma meydana gelir.
• Kıkırdak hasarı sonucunda eklem hastalıkları ve çocuklarda boy uzamasında aksamalar görülebilir
• Erkeklerde kısırlık olması da selenyum eksikliğinden kaynaklanabilen bir durumdur.

Selenyum eksikliğinin yüksek tansiyon ve kalp hastalıklarına, inme riskinde artışa, habis tümör oluşumuna yol açabileceği de, bilimsel araştırmalarda tespit edilmiştir.

Selenoprotein Nedir?

Selenoproteinler karaciğer hücrelerinde selenyum elementi ile bir proteinin birleştirilmesiyle elde edilen maddelerdir. Bu maddeler en azından bir selenyum içeren amino asit olan selenosistein (Sec) içerir ve çoğu antioksidan işlevlere hizmet eder.

İnsan DNA’sında selenoprotein kodlayan 25 gen vardır. Bu nedenle 25 değişik selenoprotein bulunur. Her birinin işlevi farklıdır.

Günümüz bilgileriyle bunların en önemlisi selenosisteindir.

Selenosistein, 21. amino asit olarak da bilinir ve protein oluşturan amino asitler arasında bir eşi yoktur. Temel bir mikro besini (selenyum) yapısal bileşeni olarak içeren tek amino asittir ve başka benzersiz özellikleri de vardır.

Bir diğer selenoprotein olan Selenoprotein-O (SelO), mitokondriyal DNA ve proteinleri oksidatif hasardan koruyarak mitokondriyal sağlıkta önemli bir rol oynar. Bu nedenle, özellikle Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklarda hücresel biyoenerjetik ve metabolik stres tepkisi için hayati önem taşır.

Selenyum ve Tiroid Hormonları

Selenyum, tiroid hormonu metabolize eden enzimlerin üretimi için gereklidir ve selenyum takviyesinin tiroit hücrelerinin işlevini iyileştirdiği görülmüştür.

Ayrıca, selenyum takviyesinin otoimmün tiroid hastalıklarında yükselen bazı antikorların seviyelerini düşürdüğünü gösteren bilimsel araştırmalar mevcuttur. >>tiroid hastalıklarında tedavilerimiz

Selenyum ve Bağışıklık

Selenyum takviyesi aşağıdaki bağışıklık uyarıcı (immünostimülan) etkileri gösterir:

• Aktif T hücrelerinin çoğalması
• NK-T (doğuştan öldürücü) hücrelerinin aktivasyonu
• Sitotoksik lenfositler aracılığıyla tümör sitotoksisitesini artırma (kanser hücrelerini öldürme)

Buna karşılık, selenyum eksikliği viral enfeksiyonların oluşumu, hastalık seyrinin şiddeti ve hastalığın ilerlemesi ile ilişkili bulunmuştur.

Selenyum ve Kalp Hastalıkları

Kardiyovasküler hastalıklar vücuttaki selenyum seviyesiyle doğrudan ilişkili bulunmuştur. Kanda 145 μg/L altındaki seviyelerde selenyum bulunması halinde risk daha yüksektir.

Çin’de, topraktaki selenyum seviyesinin düşük olduğu bölgelerde görülen bir kalp kası hastalığı olan Keshan hastalığı, selenyum eksikliğiyle bağlantılıdır. Keshan hastalığı, bölge halkına sodyum selenit takviyesi verilmesiyle önlenebilmiştir.

Selenyum ve Karaciğer

Selenyum eksikliği karaciğerde oksidatif stres belirteçlerinin yüksek seviyelere çıkmasıyla kendini gösterebilir. Oksidatif stres karaciğer hasarına önemli ölçüde katkıda bulunan bir durumdur.

Selenyum ve Eklemler

Selenyum ayrıca eklem sağlığı için hayati öneme sahip bir iz elementtir. Selenyum eksikliğinde belirtiler özellikle kıkırdak metabolizmasının bozulmasıyla kendini gösterir.

Zira selenyum kıkırdak doku için vazgeçilmez bir elementtir ve eksikliğinde kıkırdak gelişimi bozulur.

Kıkırdaklar sürekli olarak üretim halinde olması gereken bir doku oldukları için, selenyum eksikliğinde kıkırdak yenilenmesi olmaz, kıkırdak hasarları iyi onarılamaz ve eklem hastalıkları gelişir.

Çocuklarda ise selenyum eksikliği gelişme bozukluklarına yol açabilir zira kıkırdak gelişimi boy uzaması için şarttır.

Selenyum eksikliğine bağlı olarak aşağıdaki eklem hastalıkları görülür:

• Kashin–Beck Hastalığı: Dünyada sadece selenyumdan çok fakir topraklarda yaşayanlarda görülür. İyileşme için sadece günlük düzenli selenyum takviyeleri yeterli olmaktadır.
• Eklem kireçlenmesi: En sık görülen artrit çeşididir. Temel olarak kıkırdak hasarı yüzünden meydana gelir. Yaşla beraber görülme sıklığı artar, selenyum eksikliğinin yanı sıra başka nedenlere bağlı olarak da gelişebilir.

Eklem kireçlenmesinde sadece kıkırdak gelişimi bozulmaz, başka eklem yapılarında da hasarlar görülür ve bu hasarların da kıkırdak hücrelerinin maruz kaldığı oksidatif stres ile aynı nedenden ötürü oluştuğu düşünülmektedir:

• Kıkırdak altındaki kemiklerde skleroz (kemik dokunun bozulması)
• Sinovyal enflamasyon (eklem kapsülü iltihabı)
• Osteofit oluşumu. (eklemlerde kemik kenarlarında kemiksi büyümeler çeklinde sert çıkıntılar meydana gelmesi)

Selenyum eklemlerde oksidatif stresi gidererek kıkırdak ve diğer eklem yapılarının hasarlanmasını önler. Geniş bilgi için >>

Selenyum ve Yaşlanma

Selenyum, hücreleri yaşlanmaktan koruma işlevini antioksidan özelliğiyle yerine getirir.

Bilindiği gibi antioksidanlar vücut hücrelerini serbest radikal denilen organizmayı yıpratıcı maddelerin zararlı etkilerine karşı korurlar.

Aksi takdirde serbest radikaller vücut hücrelerini yıkıma uğratabilir ya da DNA’ya zarar vererek genetik yapıyı bozabilir.

Bu süreçte hücre hasarının en çok olduğu organ bir süre sonra işlev görmez olacaktır.

Yapısal bozukluğa uğramış hücreler, hiç durmadan bölünerek kanser dediğimiz kötü huylu tümörleri de meydana getirebilir.

Selenyum ve Kanser

Selenyum antioksidan etkileriyle kanseri önleyebilir. Selenyumun hücreleri yapısal bozukluğa karşı korurken, kötü huylu tümörlerin gelişmesine karşı da bir koruma sağladığı düşünülmektedir.

Geniş nüfus grupları üzerinde yapılan araştırmalarda düşük selenyum kan düzeyleri ile kanser sıklığı arasında bir ilişki bulunmuştur. Yine nüfus çalışmalarında selenyum takviyesinin kanseri önlediğine dair kanıtlar elde edilmiştir.

Selenyum ve Kısırlık

Bazı klinik araştırmalarda selenyum eksikliği ve sperm kalitesi arasında bağlantı bulunması dikkat çekmiştir. Selenyum takviyesinin sperm kalitesini düzelterek erkek kısırlığını önleyebileceğine dair bulgular vardır.

Selenyumun yumurtalıklarda da yapısal ve fonksiyonel iyileşmeler göstererek kadın üreme sağlığı üzerinde de etkileri olabileceği düşünülmektedir.

Selenyum ve Kemoterapi

Selenyum Cisplatin ile yapılan kemoterapide sisplatinin yan etkilerini azaltır.

Sisplatin, hızlı bölünen kanser hücrelerini öldüren bir tür kemoterapi ilacıdır. Özellikle mesane, yumurtalık ve testis kanserini tedavi etmekte kullanılır. Damar yoluyla uygulanır. Pek çok yan etkisi vardır.

Selenyum cisplatin ile etkileşim içinde olduğunda vücut selenyum depoları tükenebileceğinden kanda selenyum seviyeleri tehlikeli düzeylere düşebilir.

Selenyum Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?

Selenyum eksikliği teşhisi kanda Selenyum düzeylerine bakılarak yapılır. Ancak hücre içi selenyum miktarı tayini için saç örneğinden yapılan analizin teşhis değeri daha yüksektir.

Selenyum Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?

Yetersiz ya da hatalı beslenme sonucu vücuda yeterince selenyum giremiyorsa ya da selenyum eksikliğinin nedeni vücudun bu maddeye daha çok ihtiyaç duyuyor olması ise, organizmaya talep ettiği miktarda selenyum girebilmesi için, beslenmenin bu gereksinimler doğrultusunda düzenlenmesi ya da selenyum takviyesi ile desteklenmesi gerekir.

Tedaviler, serumla selenyum (Parenteral Selenyum Takviyesi) verilmesini takiben, ağızdan alınacak günlük düzenli selenyum takviyesi ile yapılır.

Günlük selenyum takviyesi aşağıdaki selenyum formlarından birinin ağızdan alınması ile yapılır:

• Selenomethionin (SeMet)
• Selenosistein (Sec)
• Selenit
• Selenat

Selenyum eksikliği tedavisinin seyrini, eksikliğin nedeni belirler. Mümkün olabildiğince bu nedene yönelik bir tedavi uygulanmalıdır.

Geniş bilgi için >> İnfüzyon tedavilerimiz

Günlük Selenyum İhtiyacımız Nedir?

Vücudun günlük Selenyum ihtiyacı yetişkin kişilerde yaklaşık 55-75 mikrogram arasındadır. Gebelikte 60 mikrogramın altına düşülmesi önerilmez, emzirme döneminde ise günde en az 70 mikrogram gerekir.

Günümüz insanının maruz kaldığı çeşitli çevresel etkenler göz önüne alındığında, hücre koruyucu ve antioksidan etki için bu miktarlardan fazla alınması gerekmektedir.

Gebelik ve emzirme dışında başka durumlarda da vücudun selenyum ihtiyacı artabilir. Bu hastalıklardan bazıları belirli kanser türleri ve diyaliz gerektiren böbrek yetmezliğidir.

Son yıllarda yapılan çalışmalar kanserden korunma için günde 300 mikrogram Selenyum alınması gerektiğini ortaya çıkarmıştır.

Bol Selenyum İçeren Besinler Nelerdir?

Topraklarımızda yetişen bitkilerden bazıları, nispeten daha çok selenyum içerirler:

• Mercimek
• Buğday, arpa, çavdar, pirinç
• Ayçekirdeği
• Ceviz
• Yerfıstığı
• Kuşkonmaz
• Ispanak
• Mantarlar (özellikle meşe mantarı)

Ancak dünyanın çeşitli yerlerindeki toprakların selenyum içerikleri birbirlerinden farklıdır. Bazı ülkelerin toprakları selenyumdan yana fakirdir ve bu topraklar üzerinde yaşayan ve bunlardan beslenen hayvanlardan elde edilen gıda ürünleriyle, bu topraklarda yetişen sebze ve meyveler düşük miktarlarda selenyum içerirler.

Ülkemiz de Selenyumdan fakir topraklara sahiptir. Bu nedenle, sadece organik tarım ürünlerini tüketsek bile beslenme ile yeteri kadar Selenyum alamayabiliriz.

Dünyada en çok Selenyum içeren besin Brezilya bademidir. Brezilya fındığının bir tanesi 70-90 mikrogram Selenyum içeriği ile günlük ihtiyacın tamamını karşılar.

Midye, yumurta, etler ve süt de selenyum içeren gıdalardandır.

Dr. Nilgün Eröztürk

Bunu da okumak isteyebilirsiniz >> Günde Ne Kadar İyot Almalıyız